بازگشت رسمی قرعه کشی به بازار خودرو؛ بررسی دستورالعمل جدید شورای رقابت

بازار خودرو ایران در سال های اخیر با تحولات زیادی همراه بوده است. شکاف بین عرضه و تقاضا همواره بر خودروسازان و مصرف کنندگان فشار وارد کرده است. با افزایش نرخ تورم در برخی سال ها و نابسامانی های اقتصادی، نقش سرمایه ای خودرو بیش از پیش پررنگ شده است. اکنون با دستورالعمل جدید شورای رقابت، قرعه کشی خودرو به صورت رسمی بازگشته است. چیزی که مدتی است ندیده ایم.

تعهدات جدید برای سازندگان و تامین کنندگان خودرو

شورای رقابت در هشتصد و چهل و ششمین جلسه این شورا که در 21 خردادماه برگزار شد، حکم بازگشت قرعه کشی خودرو را صادر کرد. بر اساس دستورالعمل جدید این شورا، بازار خودروهای سواری باید مجددا تعدیل شود تا ایرادات مربوط به بخشنامه های قبلی رفع شود و التهاب بازار کاهش یابد.

نتیجه اصلی جلسه اخیر شورای رقابت بازنگری در دستورالعمل مصوب پانصد و چهل و سومین جلسه این شورا بود که منجر به اصلاح ساختاری در نحوه عرضه و فروش خودرو می شود. بر اساس نسخه جدید و اصلاح شده این مصوبه، تامین کنندگان از این پس با وظایف سنگین تری مواجه خواهند شد.

از این پس کلیه شرکت های تولید کننده خودروهای داخلی و مونتاژی موظفند اطلاعات کلیه طرح های فروش خود (فوری، فوق العاده، پیش فروش) را در سامانه های ثبت رسمی منتشر کنند. این اطلاعات شامل مشخصات فنی و نوع خودروها، ظرفیت و تعداد دقیق خودروهای عرضه شده و همچنین بازه زمانی ثبت نام خودرو توسط متقاضیان می باشد. هدف قانونگذار از این الزامات، جلوگیری از سردرگمی، کاهش سردرگمی برای خریداران و ایجاد حداکثر شفافیت برای مصرف کننده نهایی بوده است.

بازگشت رسمی قرعه کشی خودرو

مهمترین و بحث برانگیزترین بخش این بخشنامه، تاکید مجدد بر مکانیسم قرعه کشی خودرو است. شورای رقابت به صراحت مقرر کرده است که اگر تعداد متقاضیان بیش از ظرفیت خودروهای عرضه شده باشد، مراحل گزینش نهایی مشتریان باید از طریق قرعه کشی و با نظارت مراجع قانونی انجام شود. بنابراین همچنان شاهد انحصار در بازار خودرو خواهیم بود و کف ترازو به نفع تقاضا سنگینی خواهد کرد. در شرایط کنونی اقتصاد ایران، هجوم تقاضا برای خرید خودرو موضوعی طبیعی است. از سوی دیگر تولید خودروسازان از ابتدای سال 1405 رو به کاهش بوده است.

شورای رقابت در گام آخر مسئولیت نظارت بر اجرای این برنامه را به سازمان حمایت از مصرف کننده و تولیدکننده واگذار کرده است. این سازمان باید به صورت دوره ای و در فواصل شش ماهه گزارش جامع، مستند و مفصلی از عملکرد تامین کنندگان و پایبندی آنها به مفاد بخشنامه تهیه و به شورای رقابت ارائه کند. در صورت تخلف خودروسازان با آنها برخورد قانونی خواهد شد.

تکرار یک تجربه در شرایط متفاوت از قبل

روش عرضه خودرو از طریق قرعه کشی راه حلی محدود برای مدیریت صف های طولانی خرید خودرو است. در شرایطی که تولید خودرو رو به کاهش است و قیمت آن روز به روز افزایش می یابد، تقاضا از سوی خریداران برای انتخاب خودرو افزایش می یابد. در چنین شرایطی، قرعه کشی خودرو، تقاضای انباشته مشتریان را سرکوب می کند تا به تدریج از تعداد مشتریان کاسته شود.

اکنون شورای رقابت فکر می کند با انتخاب روش قرعه کشی که در آن فقط تعداد محدودی از متقاضیان برنده می شوند. مشتریان کم کم دلسرد می شوند و از بازار خودرو کنار می روند. اما تجربه نشان می دهد که این روند در ایران برعکس عمل می کند. مشتریان در روش قرعه کشی خودرو روز به روز در حال افزایش هستند مگر اینکه عرضه خودرو به حد قابل قبولی برسد و اختلاف قیمت خودروهای موجود در بازار و کارخانه کاهش یابد.

تا زمانی که تفاوت قیمت قابل توجهی بین قیمت بازار آزاد و کارخانه وجود داشته باشد، مشتریان در قرعه کشی خودرو شرکت خواهند کرد. در واقع، تفاوت قیمت بین بازار و کارخانه آنقدر وسوسه انگیز است که ارزش آن را دارد که چندین بار در طرح های فروش ثبت نام کنید. ممکن است با توجه به رکود این روزهای بازار و کاهش شدید قدرت خرید مصرف کنندگان، تقاضا برای ثبت نام خودرو کاهش یابد. اما تا زمانی که عرضه و تقاضا متعادل نشوند، خرید خودرو به قید قرعه برای مشتریان همچنان وسوسه انگیز خواهد بود.