کدام تجهیزات در خانه، اداره و فروشگاه بیشتر آسیب می‌بینند؟

تا حالا شده برق خانه یا محل کار چند ساعت قطع باشد و بعد از وصل شدن، یکی از وسایل شما روشن نشود، بسوزد یا مدتی درست کار نکند؟

خیلی‌ها تصور می‌کنند مشکل اصلی فقط قطع شدن برق است؛ در حالی که در بسیاری از مواقع، اتفاق مهم‌تر درست در لحظه وصل شدن برق رخ می‌دهد.

برق شهری باید در محدوده استاندارد خود قرار داشته باشد و عدد نامی شبکه برق در ایران حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ ولت است. اما این به این معنی نیست که بعد از هر قطعی، دقیقاً همان عدد و به شکل کاملاً پایدار در همان لحظه اول به تجهیزات می‌رسد. هنگام وصل مجدد شبکه ممکن است برای مدت کوتاهی افت ولتاژ، افزایش ولتاژ یا نوسان اتفاق بیفتد.

همین چند لحظه می‌تواند برای بعضی تجهیزات حساس مهم باشد.

وقتی برق قطع و دوباره وصل می‌شود، دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟

تصور کنید برق ساعت ۱۰ صبح قطع شده و ساعت ۱۲ دوباره وصل می‌شود. خیلی‌ها فکر می‌کنند با وصل شدن برق، همان لحظه یک برق کاملاً پایدار و ۲۲۰ ولتی وارد ساختمان می‌شود و همه چیز به حالت عادی برمی‌گردد.

اما در عمل، شبکه برق همیشه این‌قدر ایده‌آل رفتار نمی‌کند.

در زمان وصل مجدد، بسته به شرایط شبکه، میزان بار، تجهیزات توزیع و وضعیت برق منطقه، ممکن است ولتاژ برای مدت کوتاهی بالا یا پایین‌تر از مقدار نامی باشد. علاوه بر این، بعضی وسایل برقی هنگام روشن شدن جریان اولیه زیادی می‌کشند و اگر چند دستگاه هم‌زمان شروع به کار کنند، نوسان بیشتری در مدار ایجاد می‌شود.

برای همین است که گاهی بعد از وصل شدن برق، تلویزیون، مودم، کامپیوتر یا حتی یک وسیله دیگر ناگهان خاموش می‌شود یا درست کار نمی‌کند.

آیا یعنی برق بعد از قطع شدن حتماً با ولتاژ خیلی بالا برمی‌گردد؟

خیر.

این تصور درست نیست که هر بار برق وصل می‌شود، حتماً ولتاژ به مقدار خطرناکی افزایش پیدا می‌کند. مسئله اصلی این است که برق لزوماً در همان لحظه اول کاملاً پایدار نیست و ممکن است با نوسان همراه باشد.

به همین دلیل، محافظت از تجهیزات مهم فقط برای زمان قطع برق نیست؛ بلکه لحظه بازگشت برق هم باید مورد توجه قرار بگیرد.

در خانه کدام وسایل بیشتر در معرض آسیب هستند؟

تقریباً هر وسیله‌ای که دارای برد الکترونیکی و منبع تغذیه باشد، می‌تواند نسبت به نوسانات برق حساس باشد؛ اما بعضی وسایل اهمیت بیشتری دارند.

تلویزیون، کنسول بازی و سیستم صوتی

تلویزیون‌های جدید، کنسول‌های بازی و تجهیزات صوتی تصویری دارای بردها و قطعات الکترونیکی حساس هستند. قطع و وصل مکرر برق یا نوسان هنگام بازگشت برق می‌تواند به منبع تغذیه و سایر قطعات الکترونیکی فشار وارد کند.

چه کار کنیم؟

برای این تجهیزات حداقل استفاده از محافظ برق استاندارد توصیه می‌شود. اگر قطع برق هم مشکل‌ساز است و می‌خواهید دستگاه بدون خاموش شدن ناگهانی به کار ادامه دهد، UPS گزینه مناسب‌تری است.

مودم و تجهیزات اینترنت

شاید مودم دستگاه کوچکی باشد، اما وقتی برق قطع می‌شود، اینترنت هم برای بسیاری از افراد از دسترس خارج می‌شود. علاوه بر این، قطع و وصل‌های مکرر می‌تواند روی تجهیزات ارتباطی تأثیر بگذارد.

چه کار کنیم؟

اگر اینترنت برایتان مهم است، می‌توانید مودم و تجهیزات شبکه را به یک UPS کوچک متصل کنید تا هنگام قطعی برق، ارتباط برای مدتی حفظ شود.

کامپیوتر و لپ‌تاپ

برای کامپیوتر، خطر فقط خراب شدن قطعات نیست.

فرض کنید در حال طراحی، حسابداری یا کار روی یک فایل مهم هستید. برق ناگهان قطع می‌شود و سیستم خاموش می‌شود. در این شرایط ممکن است اطلاعات ذخیره‌نشده از بین برود یا حتی فایل‌ها آسیب ببینند.

بهترین راهکار چیست؟

برای کامپیوتر رومیزی،خرید یو پی اس یکی از بهترین راهکارهاست. UPS در زمان قطعی برق انرژی مورد نیاز سیستم را از باتری تأمین می‌کند و فرصت لازم را برای ذخیره اطلاعات و خاموش کردن صحیح دستگاه در اختیار شما قرار می‌دهد.

در اداره و محل کار چه تجهیزاتی بیشتر آسیب می‌بینند؟

در یک اداره، موضوع فقط خراب شدن یک وسیله نیست. قطعی برق می‌تواند کل روند کار را متوقف کند.

کامپیوترهای اداری

سیستم‌های حسابداری، اتوماسیون، طراحی، مدیریت و کامپیوترهای کارکنان در صورت خاموش شدن ناگهانی ممکن است دچار مشکل شوند.

اگر چندین کامپیوتر هم‌زمان دارید، بهترین کار این است که حداقل سیستم‌های مهم و حیاتی را به UPS متصل کنید.

سرور و تجهیزات شبکه

اگر سرور ناگهان خاموش شود، ممکن است دسترسی کارکنان به فایل‌ها، نرم‌افزارهای سازمانی، دیتابیس یا سرویس‌های داخلی قطع شود.

سوئیچ، روتر، فایروال، تجهیزات ذخیره‌سازی و سایر تجهیزات شبکه نیز باید در صورت نیاز از برق پشتیبان استفاده کنند.

در فروشگاه‌ها چه تجهیزاتی در زمان قطعی برق آسیب می‌بینند؟

در فروشگاه‌ها، قطعی برق علاوه بر ایجاد احتمال آسیب به تجهیزات، می‌تواند مستقیماً باعث توقف فروش شود.

دستگاه کارتخوان

اگر برق قطع شود، بعضی مدل‌های کارتخوان ممکن است به کار خود ادامه دهند، اما اگر سیستم فروشگاه، اینترنت یا تجهیزات جانبی وابسته به برق باشند، فرآیند پرداخت ممکن است با مشکل روبه‌رو شود.

وجود برق پشتیبان برای تجهیزات ضروری می‌تواند کمک کند فروشگاه در زمان خاموشی فعالیت خود را ادامه دهد.

صندوق فروش و کامپیوتر فروشگاهی

سیستم صندوق، مانیتور، پرینتر فیش و سایر تجهیزات فروشگاهی نیز در برابر خاموشی ناگهانی آسیب‌پذیرند.

اگر برق درست در زمان ثبت فاکتور یا تراکنش قطع شود، علاوه بر اختلال در کار، احتمال از بین رفتن اطلاعات ثبت‌شده نیز وجود دارد.

دوربین‌های مداربسته

یکی از بدترین زمان‌ها برای خاموش شدن دوربین مداربسته، زمانی است که فروشگاه یا مجموعه با قطعی برق مواجه شده است.

اگر سیستم دوربین به برق پشتیبان متصل نباشد، ممکن است هم دوربین‌ها و هم دستگاه ضبط تصاویر از کار بیفتند.

راهکار چیست؟

برای سیستم‌های نظارتی می‌توان از UPS استفاده کرد تا دوربین‌ها و دستگاه ضبط، در زمان قطعی برق برای مدت مشخصی فعال باقی بمانند.

آیا یخچال و لوازم خانگی هم در خطر هستند؟

بله، اما نوع ریسک آن‌ها با کامپیوتر یا سرور متفاوت است.

یخچال، فریزر، کولر گازی، پمپ و بعضی موتورها هنگام راه‌اندازی جریان بیشتری مصرف می‌کنند. اگر برق ساختمان دچار افت یا نوسان باشد، این تجهیزات ممکن است تحت فشار قرار بگیرند.

به همین دلیل در بعضی ساختمان‌ها و واحدهایی که نوسان برق زیاد است، استفاده از استابلایزر می‌تواند راهکار مناسبی برای تثبیت ولتاژ تجهیزات باشد.

استابلایزر بهتر است یا UPS؟

این دو دستگاه وظیفه یکسانی ندارند.

استابلایزر برای تثبیت و تنظیم ولتاژ ورودی طراحی شده است؛ یعنی اگر برق دچار افت یا افزایش شود، تلاش می‌کند ولتاژ خروجی را در محدوده مناسب نگه دارد.

اما UPS علاوه بر حفاظت و تأمین برق پایدار، در زمان قطع برق از باتری استفاده می‌کند تا تجهیزات خاموش نشوند.

پس انتخاب بین این دو به نیاز شما بستگی دارد.

اگر مشکل اصلی نوسان و افت و افزایش ولتاژ است، استابلایزر می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

اگر مشکل اصلی قطعی برق و نیاز به ادامه کار تجهیزات است، UPS انتخاب مناسب‌تری است.

در بعضی کاربردها نیز می‌توان بر اساس شرایط شبکه و نوع مصرف‌کننده، از راهکارهای ترکیبی استفاده کرد.

هنگام قطع برق چه کار کنیم؟

وقتی برق قطع می‌شود، بهتر است همه تجهیزات را بی‌دلیل روشن نگذارید.

وسایل حساس را از مدار خارج کنید و بعد از بازگشت برق، اجازه دهید شرایط شبکه پایدار شود. همچنین برای دستگاه‌هایی که اطلاعات مهم دارند، به جای اینکه منتظر خاموشی ناگهانی باشید، از UPS استفاده کنید.

نکته مهم این است که یک راهکار برای همه تجهیزات وجود ندارد.

مثلاً یک تلویزیون خانگی، یک کامپیوتر اداری، یک سرور و یک سیستم دوربین مداربسته نیاز یکسانی ندارند. توان مصرفی، حساسیت دستگاه، مدت زمان مورد نیاز برای پشتیبانی و شرایط برق ساختمان باید در انتخاب تجهیزات حفاظتی در نظر گرفته شود.

چه زمانی باید از UPS استفاده کنیم؟

اگر قطع برق باعث توقف کار شما می‌شود، UPS ارزش بیشتری پیدا می‌کند.

برای مثال:

• کامپیوتر و سیستم‌های اداری
• سرور و تجهیزات شبکه
• دوربین مداربسته
• صندوق و تجهیزات فروشگاهی
• مودم و تجهیزات ارتباطی
• برخی تجهیزات پزشکی و آزمایشگاهی
• سیستم‌های کنترلی و حساس

در این موارد، UPS فقط یک وسیله برای «برق اضطراری» نیست؛ بلکه می‌تواند از خاموشی ناگهانی و وقفه در فعالیت جلوگیری کند.

جمع‌بندی؛ مشکل فقط قطعی برق نیست

وقتی برق قطع می‌شود، همه منتظر هستند فقط دوباره روشن شود؛ اما مسئله اصلی همین‌جا تمام نمی‌شود.

برق بعد از وصل شدن لزوماً در همان لحظه اول کاملاً پایدار نیست و ممکن است نوسان، افت یا افزایش ولتاژ رخ دهد. همین موضوع می‌تواند برای تجهیزات الکترونیکی حساس مشکل‌ساز شود.

در خانه، تلویزیون، مودم، کامپیوتر، کنسول بازی و بعضی لوازم خانگی نیاز به محافظت دارند. در اداره، سرور، کامپیوترها و تجهیزات شبکه اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند و در فروشگاه نیز کارتخوان، صندوق و دوربین‌های مداربسته جزو تجهیزات مهم هستند.

بهترین راهکار، انتخاب تجهیزات حفاظتی بر اساس نوع مصرف است؛ محافظ برق برای برخی کاربردها، استابلایزر برای تثبیت ولتاژ و UPS برای تأمین برق بدون وقفه.

شرکت انرژی سازان مانا ایمن (ESM) در زمینه تأمین و ارائه یو پی اس، استابلایزر، باتری و تجهیزات برق اضطراری فعالیت می‌کند و با بررسی نوع تجهیزات و میزان مصرف، برای انتخاب راهکار مناسب مشاوره ارائه می‌دهد. انتخاب درست تجهیزات برق اضطراری می‌تواند از هزینه‌های ناشی از خرابی تجهیزات و توقف فعالیت جلوگیری کند.