گامی بلند برای کاهش مصرف بنزین؛ عرضه رایگان گاز CNG در سراسر کشور

شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران از ابتدای مرداد ماه 1405 عرضه رایگان گاز طبیعی فشرده یا CNG برای تمامی خودروهای سراسر کشور را اعلام کرد.

این طرح بزرگ در قالب یک کمپین ملی تدوین شده است. بیش از هزار نقطه توزیع گاز طبیعی فشرده در سراسر کشور به صورت داوطلبانه در این کمپین شرکت کرده اند. هدف اصلی از اجرای این طرح، حمایت اقتصادی از دارندگان خودروهای دوگانه سوز و همچنین کنترل مصرف بنزین است. دارندگان وسایل نقلیه عمومی و شخصی هم اکنون می توانند از مزایای گاز CNG رایگان در سراسر کشور بهره مند شوند.

تاریخ پرتلاطم CNG در ایران

برای درک بهتر اهمیت این طرح و دلیل بازگشت سیاستگذاران به تشویق مصرف گاز، باید نگاهی به تاریخچه صنعت CNG در ایران بیندازیم. مسیری که با شور و شوق فراوان آغاز شد، اما همچنان با چالش های مختلفی روبرو شد.

دهه هشتاد، عصر طلایی خودروهای دوگانه سوز

دوران طلایی گاز CNG در ایران را می توان دهه هشتاد خورشیدی دانست. ایران به عنوان یکی از بزرگترین دارندگان ذخایر گاز طبیعی در جهان، همواره پتانسیل بالایی برای استفاده از این سوخت پاک داشته است. توسعه سبد سوخت کشور و ورود جدی CNG به ناوگان حمل و نقل، به طور مشخص از اواسط دهه 80 و همزمان با اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در سال 1385 شدت گرفت.

در آن زمان دولت وقت توانست با اعطای تسهیلات گسترده و یارانه های کلان برای خودروهای دوگانه سوز و ساخت سریع جایگاه ها، ایران را به یکی از کشورهای پیشرو دارای بیشترین ناوگان خودروهای گازسوز در جهان تبدیل کند. گاز طبیعی به عنوان سوخت پاک‌تر و بسیار ارزان‌تر، ناجی اقتصاد خانوار بود. از سوی دیگر، توزیع گاز طبیعی راه حلی راهبردی برای کاهش وابستگی به واردات بنزین تلقی شد.

رکود در صنعت CNG در راه است

با ورود به دهه 1390 صنعت توزیع گاز طبیعی در ایران دچار رکود شد. افزایش روزافزون خودروهای گازسوز بدون توسعه مناسب جایگاه ها منجر به تشکیل صف های طولانی و اتلاف وقت برای رانندگان شد.

از سوی دیگر، بیشتر خودروهای دوگانه سوز داخلی به عنوان پایه سوخت گازی طراحی نشده بودند. به همین دلیل استفاده مکرر از گاز CNG باعث کاهش توان موتور و سایش زودرس می شود. این امر باعث افزایش هزینه های تعمیر برای مالکان در مدت زمان کوتاهی شد.

نگرانی های ایمنی نیز با گذشت زمان افزایش یافت. فرسودگی مخازن گاز به مرور زمان و ضعف در سیستم معاینه فنی و آزمایشات هیدرواستاتیک دوره ای منجر به بروز حوادث و انفجار در جایگاه ها شد که ترس و بی میلی بخشی از جامعه را در پی داشت.

در نهایت تثبیت بلندمدت کارمزدها و کاهش حاشیه سود صاحبان موقعیت باعث توقف سرمایه گذاری جدید در این بخش شد. همچنین روند نگهداری تجهیزات فعلی کند بود.

بازگشت به راه حل قبلی، توزیع رایگان CNG

مجموع این چالش‌ها در سال‌های گذشته باعث شد تا بیشتر رانندگان با وجود ارزان‌تر بودن بنزین، ترجیح دهند از بنزین استفاده کنند. اما اکنون با توجه به کمبود شدید بنزین، رسیدن مصرف روزانه به رکوردهای نگران کننده بالای ۱۱۰ میلیون لیتر و هزینه های سرسام آور تامین سوخت مایع، دولت و بخش خصوصی بار دیگر به اهمیت حیاتی CNG پی برده اند.